Reisimpressies.nl

Brandenburger Tor

Als je vraagt “noem eens een bekende bezienswaardigheid in Berlijn”, zal je 9 van de 10 keer als antwoord krijgen “de Brandenburger Tor”. Eigenlijk net zo bekend als bijvoorbeeld de Eiffeltoren en de Tower. De eerste Brandenburger Tor was er al in de zeventiende eeuw aan het einde van Unter den Linden , het heette toen Tiergarten Tor. In die tijd werd de poort gebruikt op de “toegangsweg” naar kasteel Charlottenburg. Maar koning Friedrich Wilhelm II vond het maar niks en gaf in 1788 opdracht een nieuwe poort te bouwen. In 1791 was de bouw in vroeg-klassieke stijl klaar en werd zonder ceremonie geopend. De leiding over de bouw had de architect C.G. Langhans. Hij week daarbij af van de gewoonte dit soort monumenten als Triomfboog te maken, zoals in zoveel andere steden. Wel had hij een voorbeeld waarvan hij onder de indruk was en daarvan ook veel ideeen gebruikte: de toegangspoort tot de Akropolis in Athene.

De poort heeft een hoogte van 26 meter, is ruim 42 meter breed en 11 meter diep. Er zijn 12 kolommen van 15 meter hoog die door een muur in dwarsrichting met elkaar verbonden zijn. Deze kolommen vormen 5 doorgangen, de middelste is 5,50 meter breed en gebruik ervan was tot 1918 voorbehouden aan de Koninklijke familie. De andere 4 doorgangen waren voor het “gewone volk” met hun wagens, koetsen en paarden. Het verkeer ging toen nog links, alleen voetgangers konden in beide richtingen de poort doorlopen. Naast de poort zijn er twee wachthuisjes die in de vorm van antieke tempels werden gebouwd en ook als woningen werden gebruikt. Hier bevonden zich de wachten, vooral om de accijnsgelden te innen. In de beide huisjes staan sculpturen van de Romijnse God Mars die zijn zwaard in de schede steekt en de Godin Minerva met lans. De originele sculptuur van Minerva werd echter in de Tweede Wereldoorlog vernield en later vervangen door een replica. Aan beide kant sloot de poort aan op de muur die heel Berlijn omringde, later zal de geschiedenis zich herhalen.

De poort wordt gekroond door een vijf meter hoge, in koper gevormde sculptuur die de Godin Viktoria voorstelt die in een door vier paarden getrokken wagen de stad inrijdt. Deze “Quadriga” (vierspan) werd – evenals veel andere beelden – ontworpen door Johann Gottfried Schadow en gegoten door de kopersmid Emanuel Jury. Hij had zijn atelier in Potsdam en via een waterweg werd het beeld in 1793 naar Berlijn vervoerd en op de Brandenburger Tor geplaatst. In eerste instantie was de Godin der vrede (een dochter van Zeus) nog naakt, een jaar na de plaatsing werd er een gewaad overheen aangebracht. Es wurde immer wieder behauptet, dass die Quadriga verkehrt herum auf dem Tor stände, aber auf allen historischen Abbildungen zeigt sie die gleiche Ausrichtung wie heute. Dies hat auch einen thematischen Grund: Die Friedensgöttin, fährt mit ihrer guten Botschaft in die Stadt hinein.

Een van de zwartste dagen in de geschiedenis van Pruisen was 14 oktober 1806, de dag waarop het onverslaanbaar geachte leger door Napoleon vernietigend verslagen werd. Bijna twee weken later, op 27 oktober trekt hij via de Brandenburger Tor Berlijn binnen. Op 2 december laat Napoleon – na onderhandelingen – een begin maken met de verwijdering en ontmanteling van de vierspan. In 12 kisten verpakt werd het hele beeldwerk in 5 maanden naar Parijs vervoerd.

Veldmaarschalk Bluecher en het Pruisische leger slaagden erin de vierspan in 1814 terug te veroveren. Op 4 april wordt begonnen met de terugreis naar Berlijn waar het beeld in triomf wordt binnengehaald. Wat eerst de vredesgodin Irene moest voorstellen, werd nu de Romeinse Viktoria, Godin van de Overwinning. Na een grondige restauratie werd het geheel teruggeplaatst. In 1860 werd begonnen met het afbreken van de tolmuur die om Berlijn was aangelegd, ook veel poorten werden afgebroken, de Brandenburger Tor bleef echter in zijn geheel staan. In 1871 werd in het kasteel van Versailles in de spiegelzaal het Duitse Keizerrijk geproklameerd en werd de eerste Duitse keizer gekroond, Wilhelm I. Een grote overwinningaparade trol op 16 juni door Berlijn en natuurlijk ook door de Brandenburger Tor. Van nu af aan zouden alle buitenlandse staatshoofden en belangrijke gasten hier ontvangen worden.

Het is inmiddels de twintigste eeuw en de Nationaal Socialisten hebben de macht gegrepen in Duitsland. Dit wordt op 30 januari 1933 extra gevierd met een grote fakkeloptocht door de Brandenburger Tor. In 1942 werd van het hele vierspan een gipsafdruk gemaakt. Tijdens de Tweede wereldoorlog werd het diverse keren zwaar beschadigd en tenslotte bleef alleen een paardenhoofd van het oorspronkelijk origineel behouden. Dit bevindt zich thans in het Maerkischen Museum. Ook het bouwwerk zelf werd behoorlijk beschadigd en een van de kolommen werd vernield. In het voorjaar van 1945 rukken Russische tropen van het Rode leger op naar de stad die in een vesting veranderd was. Vooral in de binnenstad werd zwaar gevochten en de Brandeburger Tor werd nu nog eens opnieuw zwaar beschadigd. Er waren duizenden kogelinslagen, gegraveerde leuzes van de overwinnaars, een groot gat in de Attika en een bijna volledig vernielde Quadriga waarvan slechts 2 paarden gedeeltelijk behouden werden.
De magistraat van de stad Berlijn besloot op 21 september 1956, maar liefst 11 jaar na de oorlog, te beginnen met de restauratie. Er waren zeer moelijke gesprekken tussen de Oostelijke en Westerse autoriteiten wie wat zou moeten betalen. Maar op 14 december 1957 was de restauratie toch geheel klaar, alleen het ijzeren kruis en de adelaar waren op last van de Oostduitse autoriteiten verwijderd. Dit waren volgens hen de symbolen van het Pruisische militairisme.

De Quadriga werd opnieuw gemaakt, nu door de beeldend kunstenaar Otto Schnitzer, in koper gegoten wordt het in Fiedenau bij Gieterij Hermann Noack.
Een memorabele dag in de Duitse geschiedenis is 13 augustus 1961 als in een kort bericht ’s nachts via de radio wordt aangekondigd dat Oostduitsland een muur om West Berlijn gaat bouwen. De Brandenburger Tor stond midden in het niemandsland maar kon alleen door Oostduitse grenswachten en hoge Oostduitse gasten bereikt worden. Het zal tot de geschiedwaardige dag 22 december 1989 duren totdat meer dan 100.000 mensen feest vieren bij de heropening van de poort, de Oostduitse SED is niet meer.

In juni 1963 bezocht de Amerikaanse president John F. Kennedy Wwest Berlijn en sprak vanaf het balkon de beroemde woorden “Ich bin ein Berliner. Op 12 juni 1987 werd de stad opnieuw bezocht door een Amerikaanse president, Ronald Reaga. Ook hij sprak beroemde woorden, met zicht op de Brandenburger Tor : Mr. Gorbachov, open this gate. Mr. Gorbachov, tear down this wall. Van beide toespraken heb ik een fragment toegevoegd. Mochten de filmpjes niet getoond worden, dubbelklik dan op het woordje FLASH in het betreffende vak. Het bovenste is Kennedy, het onderste Reagan.

In 2000 begint de tot nu toe grootste restauratie en 2 jaar later wordt op 3 oktober, de dag van de Duits Eenheid, de Brandenburger Tor officieel heropend. Met een grote meerderheid besloot de Senaat dat het een monument zou zijn en blijven en dat er geen verkeer meer gebruik zou mogen maken van de doorgangen.